Wpłaciłeś zaliczkę za maszynę, materiały albo usługę, a kontrahent ogłosił upadłość? Samo potwierdzenie przelewu nie wystarczy, aby syndyk od razu oddał pieniądze. Najpierw trzeba ustalić, co dzieje się z umową, jaka wierzytelność Ci przysługuje i jak zgłosić ją w postępowaniu. Również zadatek nie oznacza automatycznego prawa do otrzymania podwójnej kwoty.
Zaliczka a zadatek — dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie?
O kwalifikacji wpłaty nie rozstrzyga wyłącznie tytuł przelewu. Znaczenie mają uzgodnienia stron, umowa, regulamin i okoliczności przekazania pieniędzy. Najpierw ustalamy więc podstawę oraz wysokość roszczenia, a dopiero potem sposób jego dochodzenia w upadłości.
Czy ogłoszenie upadłości automatycznie kończy umowę?
Nie ma jednej reguły rozwiązującej wszystkie umowy w chwili ogłoszenia upadłości. Art. 83 Prawa upadłościowego uznaje za nieważne postanowienia przewidujące zmianę albo rozwiązanie stosunku prawnego na wypadek złożenia wniosku o upadłość lub jej ogłoszenia. Nie oznacza to wyłączenia innych, rzeczywiście istniejących podstaw odstąpienia czy wypowiedzenia.
Przy umowie wzajemnej, której zobowiązania nie zostały wykonane w całości lub części, istotny jest art. 98. W granicach jego zastosowania syndyk może, za zgodą sędziego-komisarza, wykonać zobowiązanie upadłego i żądać świadczenia wzajemnego albo odstąpić od umowy ze skutkiem na dzień ogłoszenia upadłości. Przepisy szczególne mogą przewidywać inny skutek dla określonych umów.
Czy można zażądać od syndyka decyzji?
Art. 98 ust. 2 pozwala drugiej stronie zażądać pisemnego oświadczenia, czy syndyk odstępuje od umowy, czy żąda jej wykonania. Żądanie wymaga formy pisemnej z datą pewną. Zwykły e-mail z pytaniem o zamówienie nie jest bezpiecznym zamiennikiem tej szczególnej formy.
Ten trzymiesięczny termin nie jest terminem zgłoszenia wierzytelności. Oczekiwanie na stanowisko syndyka nie powinno prowadzić do przeoczenia terminu wskazanego w obwieszczeniu. Jeżeli los umowy lub kwota roszczenia nie są jeszcze jasne, trzeba pilnie ustalić prawidłowy sposób ich opisania i ewentualnego późniejszego uzupełnienia zgłoszenia.
Co się dzieje z wpłatą po odstąpieniu syndyka?
Kluczowy jest art. 99 Prawa upadłościowego. Druga strona nie uzyskuje prawa do wydania spełnionego świadczenia poza zasadami postępowania tylko dlatego, że syndyk odstąpił od umowy — nawet gdy świadczenie znajduje się w masie upadłości. Może dochodzić w tym postępowaniu należności z tytułu wykonania zobowiązania i poniesionych strat, zgłaszając wierzytelności syndykowi.
W praktyce oznacza to zwykle potrzebę ustalenia i zgłoszenia roszczenia pieniężnego, a nie oczekiwanie na natychmiastowy przelew zwrotny.
Czy w upadłości należy się podwójny zadatek?
Nie automatycznie. Trzeba oddzielić roszczenie skutecznie powstałe przed ogłoszeniem upadłości od rozliczenia wynikającego z późniejszego działania syndyka na podstawie przepisów upadłościowych. Samo ogłoszenie upadłości lub ustawowe odstąpienie syndyka nie wystarcza, aby bez dalszej analizy pomnożyć wpłatę przez dwa.
Jeśli żądasz dwukrotności zadatku, udokumentuj podstawę takiego żądania: postanowienie umowy, wpłatę, niewykonanie zobowiązania, okoliczności odpowiedzialności drugiej strony oraz oświadczenie o odstąpieniu i jego doręczenie. Syndyk może zakwestionować wysokość roszczenia. Nie należy też równolegle liczyć tej samej wpłaty jako zwrotu zaliczki i ponownie jako pełnej dwukrotności zadatku.
Jak uporządkować swoją sytuację? Tabela dla wierzyciela
| Sytuacja | Co sprawdzić? | Pierwsze działanie |
|---|---|---|
| Wpłacono część ceny, brak dostawy | Treść umowy, pozostałe obowiązki stron i możliwość zastosowania art. 98. | Ustal stanowisko syndyka i równolegle zabezpiecz termin zgłoszenia. |
| Wpłacono całą cenę | Charakter niewykonanego świadczenia i skutki art. 91 oraz przepisów szczególnych. | Ustal podstawę i wartość roszczenia; nie zakładaj automatycznej realizacji zamówienia. |
| Przed upadłością skutecznie odstąpiono od umowy | Podstawę odstąpienia, doręczenie i powstałe rozliczenia. | Przygotuj zgłoszenie wynikającej z rozliczenia wierzytelności. |
| Wpłata została nazwana zadatkiem | Czy rzeczywiście jest zadatkiem i czy spełniono przesłanki żądania dwukrotności. | Wylicz roszczenie na podstawie dokumentów, bez automatycznego podwajania wpłaty. |
Jakie dokumenty przygotować do zgłoszenia?
Faktura pro forma lub zaliczkowa sama w sobie nie musi dowodzić zapłaty — warto dołączyć także potwierdzenie przelewu. Zweryfikuj też, czy odbiorca pieniędzy jest tym samym podmiotem, wobec którego ogłoszono upadłość.
Zobacz: zgłoszenie wierzytelności w KRZ — jak przygotować dokumenty?
Przykład: 20 000 zł zaliczki na maszynę
Pomagamy dochodzić należności po upadłości kontrahenta
Źródła i zakres poradnika
- Prawo upadłościowe — tekst ujednolicony ELI: w szczególności art. 51 ust. 1 pkt 4, art. 83, art. 91, art. 98–99, art. 216a–216aa, art. 236 i art. 246.
- Kodeks cywilny — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795: w szczególności art. 65 i art. 394.
Przepisy dotyczące omówionych zagadnień zweryfikowano 10 listopada 2026 r. W konkretnej sprawie należy uwzględnić datę umowy, datę wszczęcia postępowania, przepisy przejściowe i regulacje szczególne. Poradnik nie dotyczy sposobu rozliczenia wpłat dokonywanych już po ogłoszeniu upadłości.
Autorzy: Wojciech Młocek i Bartosz Magnowski.