Restrukturyzacja podmiotów leczniczych

17 września 2025 roku był dniem wyczekiwanym przez większość szpitali w Polsce, zwłaszcza przez te placówki, które potrzebują „systemowej” pomocy w restrukturyzacji – zarówno w kwestii finansowej, jak też w obszarze funkcjonalno-strukturalnym.

Wejście w życie Ustawy z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej oferuje dziś placówkom i ich organom założycielskim szereg możliwości, które dawniej albo nie były przewidziane literą prawa, albo ich wdrożenie wiązało się z procesami znacznie dłuższymi i trudniejszymi do wprowadzenia, niż ma to miejsce w nowej rzeczywistości. Nowelizacja ta stała się kolejnym krokiem w szeroko zakrojonych zmianach systemu ochrony zdrowia, powiązanych m.in. z Krajowym Planem Odbudowy (KPO).

Główne założenia reformy obejmują szereg zmian systemowych. Dotyczą one zarówno utrzymania dotychczasowych zasad kwalifikacji do tzw. sieci szpitali, jak i wprowadzenia większej elastyczności w kontraktowaniu świadczeń, pozwalającej np. na rezygnację z danego profilu na rzecz wprowadzenia profilu dotyczącego leczenia planowego. Ustawa uregulowała też nowe możliwości tworzenia podmiotów leczniczych przez samorządy oraz kwestie bardziej zaawansowanego procesu taryfikacji świadczeń przez AOTMiT. Jednak z perspektywy nieformalnego prawa restrukturyzacyjnego, najważniejszym i najbardziej wyczekiwanym punktem okazało się wprowadzenie nowych, szczegółowych zasad i regulacji, dotyczących programów naprawczych. To właśnie ten ostatni element – szczegółowe ujednolicenie programów naprawczych – budzi największe emocje. Aby w pełni zrozumieć wagę tej zmiany, warto cofnąć się o krok i zobaczyć, jak procesy naprawcze w podmiotach leczniczych wyglądały do tej pory. Uprzednio kwestie te były określone bardzo skrótowo lub wręcz pozostawały zupełnie nieokreślone w polskim ustawodawstwie. W praktyce oznaczało to przede wszystkim chaos interpretacyjny.
Programy naprawcze nawet jeśli formalnie i oficjalnie powstawały, często miały charakter iluzoryczny. Były to dokumenty nierzadko skupione wyłącznie na doraźnym, agresywnym cięciu kosztów, a nie na głębokiej analizie przyczyn kryzysu i wdrożeniu realnych i perspektywicznych działań strukturalnych. Brakowało jednolitych ram, jasnych wskaźników monitorowania postępów i realnej odpowiedzialności za ich wdrożenie oraz późniejszą realizację takiego planu. Jednolity ogólnopolski wzór sprawił, że programy naprawcze stają się podstawowym dokumentem, zawierającym nie tylko działania optymalizujące koszty czy zwiększające przychody. Powinny być także drogą, której obranie w kilkuletniej perspektywie umocni pozycję danego szpitala, poprzez corocznie prowadzone inwestycje i podejmowane działania jakościowe i zarządcze, dając szpitalom jednocześnie stabilizację finansową. Wracając więc do tytułowego pytania i biorąc pod uwagę skalę zaistniałych zmian, mamy do czynienia z rewolucją w pojmowaniu programów naprawczych, a nie tylko z ich kosmetyczną ewolucją.

Jak możemy pomóc Twojej placówce?

Jako BM Restrukturyzacje od lat pomagamy placówkom medycznym w kryzysie. Dla wielu podmiotów medycznych (nie tylko szpitali)tak szczegółowy format programu naprawczego to zupełna nowość. Posiadamy swój własny autorski model audytu funkcjonowania placówki medycznej, który wpisuje się w zakres analiz niezbędny do wykonania, wymagany przez obowiązujące od kilku miesięcy przepisy prawa. Nasze programy naprawcze tworzymy w oparciu o ogólnopolski wzór, który mimo swej złożoności, nie stanowi dla nas żadnych tajemnic.

Jeśli Twoja firma (niezależnie od branży) potrzebuje rzetelnej diagnozy i skutecznego planu naprawczego, zapraszamy do kontaktu.
Nasz zespół jest gotowy, by przedstawić sprawdzone rozwiązania i  możliwe formy współpracy. Dane do kontaktu znajdziesz tutaj.

Kiedy plan jest obowiązkowy i co powinien zawierać? 

Według nowych przepisów konieczność sporządzenia programu naprawczego przypadku SPZOZ powstaje, gdy strata netto przekroczy 1% sumy określonych przychodów. Zmiana dotyczy również jednostek działających w formie spółki kapitałowej, w której co najmniej 51 % udziałów lub akcji należy do Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub uczelni medycznej. Modyfikacje dotyczą również terminów na przekazanie programów naprawczych do organów założycielskich. Program powinien zawierać działania naprawcze, założenia inwestycyjne, przedsięwzięcia jakościowe oraz zarządcze na okresnie dłuższy niż 3 lata.

Krótszy czas na raportowanie

Szpitale mają też mniej czasu na publikację w Biuletynie Informacji Publicznej raportu o swojej sytuacji ekonomiczno-finansowej – termin skrócono z 60 do 45 dni.

Diagnoza od teraz bezwzględnie obowiązkowa

Prawo wymaga, aby przed rozpoczęciem „leczenia” postawić rzetelną diagnozę. Sporządzenie programu naprawczego musi być poprzedzone szeregiem kompleksowych analiz, obejmujących weryfikację m.in. efektywności funkcjonowania i zarządzania, sytuacji ekonomicznej, jakości udzielanych świadczeń, prowadzonych działań operacyjnych czy posiadanych zasobów ludzkich. Dopiero na bazie tych danych można budować realny plan naprawczy. Sam program ma zawierać działania naprawcze, inwestycyjne i zarządcze zaplanowane na okres nie dłuższy niż 3 lata i musi być on spójny ze strategicznymi dokumentami systemu ochrony zdrowia (Mapą Potrzeb Zdrowotnych / Krajowym Planem Transformacji / Wojewódzkim Planem Transformacji).

Większa kontrola i wieloetapowa weryfikacja

Dotychczas program był opiniowany głównie przez organ tworzący. Teraz weryfikacja zawartości stanie się kilkuetapowa.

Program naprawczy będzie sporządzany wyłącznie elektronicznie przez dedykowaną platformę, na jednolitym formularzu ministerialnym, co ułatwi analizę i porównywanie danych. Zwiększy się także rola Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, która uzyska dostęp do platformy CSiOZ i będzie mogła żądać od szpitala szczegółowych danych i analiz oraz przyjętych założeń, poczynionych przez szpitale w trakcie prac nad dokumentem.

Opracowany plan naprawczy jest przekazywany przez kierownika placówki SPZOZ najpóźniej do 15 sierpnia danego roku zarówno do NFZ (ocena prognozy i struktury przychodów), jak też do Wojewody (ocena kompatybilności działań ze „strategią zdrowotną województwa”). Dopiero po zebraniu tych opinii dokument trafi do ostatecznego zatwierdzenia przez podmiot tworzący.

Obowiązkowe raportowanie

Plan to nie wszystko – liczy się przede wszystkim jego wykonanie. Dlatego kierownicy placówek będą musieli składać kwartalne, roczne i końcowe sprawozdania z realizacji programu naprawczego. Co ważne, analogiczne zasady obejmą nie tylko publiczne zakłady opieki zdrowotnej, ale także spółki kapitałowe (np. szpitale powiatowe przekształcone w spółki), w których podmioty publiczne mają „pakiet większościowy”. Programy zatwierdzone przed wejściem w życie reformy są realizowane na ówczesnych zasadach.

Powyższe zmiany wprowadzają do systemu ochrony zdrowia mechanizmy znane z biznesu – zarządzanie oparte na twardych danych, transparentność czy realną kontrolę wykonania planu. Dla wielu placówek przyzwyczajonych do funkcjonowania w dotychczasowym systemie, będzie to wyzwanie zarządcze, wymagające zupełnie nowego podejścia do planowania finansów i strategii działania. Opisane wytyczne i kroki, które szpitale będą musiały podjąć, aby rozpocząć tworzenie programu naprawczego w nowej formie (już od maja 2026 roku) to złożony i skomplikowany proces.

Jak możemy pomóc Twojej placówce?

Jako BM Restrukturyzacje od lat pomagamy placówkom medycznym w kryzysie. Dla wielu podmiotów medycznych (nie tylko szpitali)
tak szczegółowy format programu naprawczego to zupełna nowość. Posiadamy swój własny autorski model audytu funkcjonowania placówki medycznej, który wpisuje się w zakres analiz niezbędny do wykonania, wymagany przez obowiązujące od kilku miesięcy przepisy prawa. Nasze programy naprawcze tworzymy w oparciu o ogólnopolski wzór, który mimo swej złożoności, nie stanowi dla nas żadnych tajemnic.

Jeśli Twoja firma (niezależnie od branży) potrzebuje rzetelnej diagnozy i skutecznego planu naprawczego, zapraszamy do kontaktu.
Nasz zespół jest gotowy, by przedstawić sprawdzone rozwiązania i możliwe formy współpracy. Dane do kontaktu znajdziesz tutaj.

W dotychczasowej praktyce programy naprawcze tworzone były najczęściej w formie opisowej, a ich zawartość nie miała ściśle określonych ram, co sprawiało, że często były to dokumenty iluzoryczne, lądujące wyłącznie „w szufladzie”. Nowe przepisy, a dokładnie szczegółowy załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia, narzuciły konkretny zakres i format danych, które będą wprowadzane poprzez dedykowany formularz na platformie Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia. Ustawodawca wymaga w zasadzie przeprowadzenia pełnego, dogłębnego audytu działalności. Aby przybliżyć ten rozbudowany proces, przedstawiamy kluczowe elementy, które „rozszyfrowują” hasłowe zapisy ustawy i pokazują złożoność i czasochłonność tego zadania.

Nowy program naprawczy składa się z dwóch fundamentalnych części.

Etap I – Dogłębna diagnoza

Zanim zaczniemy cokolwiek „naprawiać”, musimy precyzyjnie zrozumieć sytuację wyjściową. Ustawa wymaga przeprowadzenia tu m.in.:

• Analizy otoczenia rynkowego. istotne jest, aby rozumieć, gdzie działamy. Konieczna jest charakterystyka demograficzna regionu, analiza działań konkurencji oraz ocena, w jaki sposób szpital wpisuje się w strategiczne dokumenty systemu (MPZ/KPT/WPT).
•  Analizy działalności:
  • medycznej – ilościowy przegląd realizowanych procedur (tzw. parametry medyczno-statystyczne) oraz analiza umów z NFZ (rodzaje umów, stopień realizacji)
  • niemedycznej – analiza organizacji i kosztów np. usług pralniczych, czystości czy żywienia oraz analiza przychodów z działalności komercyjnej.
• Audytu zasobów wewnętrznych – obejmuje on szczegółowy przegląd zasobów ludzkich (struktura zatrudnienia, efektywność pracy), posiadanego sprzętu medycznego (stopień jego wykorzystania) oraz infrastruktury i nieruchomości (stan techniczny).
• Analizy przychodów z NFZ – należy w niej dokonać całościowej oceny wartości umów zawartych z Narodowym Funduszem Zdrowia w poszczególnych rodzajach i zakresach. Analiza ta powinna umożliwiać ocenę znaczenia poszczególnych umów dla struktury przychodów jednostki oraz identyfikację zakresów, które mają kluczowy wpływ na jej sytuację finansową.
• Pełnej analizy finansowej, obejmującej weryfikację sprawozdania finansowego (bilans, RZiS, RPP), ale też szczegółową analizę zobowiązań krótko i długoterminowych, analizę wierzytelności, przedstawienie kluczowych kosztów (stałych i zmiennych) oraz weryfikację rentowności poszczególnych komórek organizacyjnych (np. oddziałów i poradni).
• Analizy zobowiązań i wierzytelności – w tym miejscu podmiot medyczny przedstawia posiadane zobowiązania oraz uzyskiwane środki od swoich wierzycieli.
• Analizy finansowej – obejmującej weryfikację sprawozdania finansowego (bilans, RZiS, RPP), ale też szczegółową analizę zobowiązań krótkoi długoterminowych, przedstawienie kluczowych kosztów (stałych i zmiennych) oraz weryfikację rentowności poszczególnych komórek organizacyjnych (np. poradni, oddziałów czy pracowni).
• Analizy ryzyka – opis i ocena ryzyka dla dalszego funkcjonowania podmiotu leczniczego powinna obejmować identyfikację oraz ocenę czynników, które mogą zagrozić stabilności finansowej, organizacyjnej lub operacyjnej jednostki w okresie realizacji programu oraz w perspektywie dalszego jej funkcjonowania. Ocena ryzyka powinna opierać się na wynikach analiz przeprowadzonych w poprzednich częściach programu i uwzględniać zarówno ryzyka o charakterze wewnętrznym, wynikające z aktualnego modelu funkcjonowania podmiotu, jak i ryzyka zewnętrzne, niezależne od decyzji jednostki, o ile mają one istotny wpływ na jej działalność.

Etap II – Strategia i plan działania

Dopiero mając konkretne dane z etapu diagnozy, możemy przejść do planowania działań naprawczych. Ta część programu naprawczego musi zawierać:

• Ogólną strategię szpitala wraz z określeniem ram czasowych,
• Działania naprawcze w zakresie współpracy z innymi podmiotami – w tym miejscu należy przedstawić możliwości współpracy z innymi podmiotami leczniczymi i przedstawić jakie działania są przewidywane w okresie realizacji programu naprawczego. W opisie należy uwzględnić zarówno współpracę o charakterze formalnym, wynikającą z zawartych porozumień lub umów, jak i współpracę funkcjonalną, realizowaną w praktyce w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych. 
• Działania naprawcze dotyczące poprawy jakościowej – powinny mieć one na celu podniesienie jakości udzielanych świadczeń zdrowotnych, koncentrować się na działaniach, które podmiot leczniczy zamierza wdrożyć w celu poprawy jakości opieki oraz bezpieczeństwa pacjentów. Planowane działania powinny odnosić się do poprawy wskaźników, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 10 września 2024 r. w sprawie wskaźników jakości opieki zdrowotnej, w zakresie adekwatnym do profilu działalności. Podmiot powinien wskazać, które obszary jakości opieki zostały uznane za priorytetowe w kontekście programu naprawczego, w szczególności te, które mają bezpośredni wpływ na wyniki leczenia, bezpieczeństwo pacjentów, dostępność i ciągłość świadczeń, postrzeganie jakości przez pacjentów oraz działania zarządcze.
• Działania naprawcze w obszarze zarządczym – istotne, aby zaprezentować działania mające na celu poprawę efektywności zarządzania, w szczególności działania służąca podniesieniu wiedzy i kompetencji kadry zarządzającej, obejmujące szkolenia z zakresu zarządzania, procesów naprawczych i procesów restrukturyzacyjnych w podmiotach leczniczych wraz z harmonogramem, uwzględniające metody zarządzania w opiece zdrowotnej. Opis planowanych działań naprawczych mających na celu poprawę efektywności zarządzania powinien odnosić się do działań, które podmiot leczniczy zamierza wdrożyć w celu wzmocnienia zdolności zarządczych, usprawnienia procesów decyzyjnych oraz zwiększenia skuteczności realizacji celów finansowych, organizacyjnych i jakościowych.
• Działania naprawcze w obszarze przychodowo – kosztowym – planowane działania optymalizacyjne mające na celu poprawę sytuacji ekonomiczno finansowej podmiotu leczniczego powinny obejmować opis zamierzonych działań ukierunkowanych na trwałą poprawę relacji pomiędzy przychodami a kosztami działalności, stabilizację płynności finansowej oraz ograniczenie ryzyk finansowych zidentyfikowanych w części analitycznej programu.
• Prognozę „docelową” – na końcu przedstawiamy prognozę finansową oraz analizę wskaźnikową na 3 lata, uwzględniającą wpływ planowanych działań naprawczych.
• Finalne podsumowanie całego programu naprawczego.

Ustawodawca przewiduje pewne „odstępstwa” i możliwość dołączenia dodatkowych danych, jednak powyższy zakres niemalże zawsze będzie obligatoryjny. To pokazuje, jak skomplikowane zadanie stoi przed placówkami, które 2025 rok zakończyły stratą (lub symbolicznym, ale niewystarczającym zyskiem).

Jak możemy pomóc Twojej placówce?

Jako BM Restrukturyzacje od lat pomagamy placówkom medycznym w kryzysie. Dla wielu podmiotów medycznych (nie tylko szpitali)
tak szczegółowy format programu naprawczego to zupełna nowość. Posiadamy swój własny autorski model audytu funkcjonowania placówki medycznej, który wpisuje się w zakres analiz niezbędny do wykonania, wymagany przez obowiązujące od kilku miesięcy przepisy prawa. Nasze programy naprawcze tworzymy w oparciu o ogólnopolski wzór, który mimo swej złożoności, nie stanowi dla nas żadnych tajemnic.
Jeśli Twoja firma (niezależnie od branży) potrzebuje rzetelnej diagnozy i skutecznego planu naprawczego, zapraszamy do kontaktu.
Nasz zespół jest gotowy, by przedstawić sprawdzone rozwiązania i możliwe formy współpracy. Dane do kontaktu znajdziesz tutaj.