Oszczędności w NFZ – czy jedyną odpowiedzią musi być cięcie kosztów? Reforma szpitali.

W ostatnim czasie przestrzeń medialną obiegło wiele informacji, które mogą być niepokojące zarówno z perspektywy pacjenta, jak i kierownika podmiotu leczniczego. Sytuacja finansowa Narodowego Funduszu Zdrowia staje się coraz bardziej napięta. Choć doraźne kroki, takie jak przesunięcia z Funduszu Medycznego czy sprzedaż obligacji, przyniosły chwilową ulgę, prognozy na najbliższe lata nie napawają optymizmem.

Według wstępnych danych, deficyt NFZ na 2026 rok może wynieść ponad 23 miliardy złotych. Ministerstwo Zdrowia we współpracy z Ministerstwem Finansów poszukuje rozwiązań pozwalających zmniejszyć tę kwotę o około 10 miliardów złotych, a w przestrzeni publicznej pojawił się pakiet propozycji, które mają temu służyć.

W ostatniej publikacji omawialiśmy niektóre z działań podejmowanych przez organy założycielskie oraz placówki medyczne z wybranych województw. Dziś wybiegamy w przyszłość, analizując plany resortu ochrony zdrowia na rok 2026. Choć część medialnych doniesień należy traktować ostrożnie, wiele wskazuje na to, że od początku nadchodzącego roku wejdą w życie regulacje uderzające w przychody placówek medycznych. Co to oznacza dla zarządów szpitali?

Gdzie rząd szuka oszczędności?

Analizując zapowiedzi, można wyróżnić kilka obszarów, w których planowane są cięcia. Przedstawiamy listę potencjalnych zmian, które mogą najbardziej wpłynąć na budżety podmiotów leczniczych.

Zmiana zasad ustalania wynagrodzeń zasadniczych pracowników podmiotów medycznych

Na szczycie listy wyzwań celowo umieszczamy koszty pracy – to właśnie one z punktu widzenia kadry zarządzającej stanowią najistotniejszy i najczęściej spędzający sen z powiek aspekt. Środki przekazywane przez NFZ w ramach aneksów umów na pokrycie skutków finansowych regulacji płacowych z lipca często nie pozwalają na pokrycie kosztów pracy.

Teoretycznie w przypadku uzyskania wystarczającej wartości przychodów tzw. ustawa podwyżkowa powinna pozostać neutralna dla wyniku finansowego szpitala. W praktyce jednak luka między otrzymanym przychodem a kosztami wynagrodzeń staje się coraz większym obciążeniem dla budżetów placówek.

Przywrócenie limitów na świadczenia realizowane w ramach AOS (Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej)

W lipcu 2021 r. zniesiono limity dotyczące finansowania świadczeń medycznych w poradniach, co pozwoliło szpitalom generować wyższe przychody i skracać kolejki. Niektóre poradnie generowały zyski, które przeznaczano na pokrycie strat z innych mniej opłacalnych obszarów działalności.

Powrót do limitowania świadczeń oznaczać będzie ograniczenie dostępu do nich, a tym samym wydłużenie kolejek oczekujących. Z kolei placówki będą zmuszone monitorować poziom wykonania kontraktu – przekroczenie limitu rodzi ryzyko powstania tzw. pustych nadwykonań – sytuacji, w której NFZ nie zapłaci za świadczenia, mimo że szpital poniósł już koszty leków czy diagnostyki.

Likwidacja współczynników 1,07 i 1,06 dla szpitali I i II poziomu systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej (PSZ)

W grudniu 2024 r. prezes NFZ wprowadził zarządzenie, regulujące między innymi zasady udzielania, sprawozdawania i rozliczania świadczeń dla podmiotów leczniczych zakwalifikowanych do poziomu pierwszego stopnia w ramach PSZ. Dzięki zastosowaniu współczynników korygujących – 1,07 dla placówek I poziomu i 1,06 dla II poziomu zabezpieczenia – szpitale sieciowe zyskały mechanizm gwarantujący wyższy ryczałt.

W praktyce oznaczało to stały, comiesięczny wpływ przychodów, co przy napiętych budżetach stanowiło istotne wsparcie. Planowana przez Ministerstwo Zdrowia likwidacja wspomnianych współczynników obniży wartość ryczałtu, który jest cenionym przez kadrę zarządzającą sposobem finansowania placówek.

Ustalenie limitów w diagnostyce w przypadku badań TK oraz RM

Planowane limity na badania tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego niosą ze sobą podwójne ryzyko. Po pierwsze, wydłużą kolejki i mogą mieć negatywny wpływ na przebieg leczenia u pacjentów. Po drugie – może mieć to negatywny wpływ na przychody podmiotu leczniczego. Wykonanie tych badań jest często warunkiem koniecznym do rozliczenia z NFZ całej hospitalizacji finansowanej w formie ryczałtu lub też jako świadczenie kontraktowane odrębnie. Jeśli limit uniemożliwi wykonanie diagnostyki, szpital nie będzie mógł sprawozdać leczenia i nie otrzyma za nie zapłaty.

Zakończenie programu „Dobry posiłek”

Uruchomiony we wrześniu 2023 r. pilotaż „Dobry posiłek w szpitalu” zmienił model żywienia w szpitalach. Wcześniej koszty posiłków pokrywano z ogólnych środków na leczenie, a program wydzielił na ten cel dedykowany budżet, wymuszając jednocześnie wyższe standardy i edukację żywieniową. Efekt był wymierny – lepsza jakość posiłków i wyższe zadowolenie pacjentów. Oprócz dodatkowych środków finansowych program wymagał szeregu działań, które placówki musiały podjąć w celu dostosowania się do wymogów i standardów.

Planowana likwidacja programu oznaczać będzie, że dedykowane środki pieniężne zostaną wycofane, ale konieczność utrzymania standardów żywieniowych pozostanie. W obliczu rosnących cen produktów spożywczych, kosztów pracy personelu i kosztów mediów, powrót do finansowania żywienia z ogólnego przychodu może obciążyć finanse jednostek z branży ochrony zdrowia.

Retaryfikacja świadczeń w obszarze kardiologii/chirurgii kręgosłupa/okulistyce/teleradiologii/ elektrofizjologii/badań obrazowych

Zmiana wyceny wybranych świadczeń – głównie procedur zabiegowych – to próba redukcji kosztów kontraktów lekarskich. Wielu specjalistów rozlicza się z podmiotami medycznymi na zasadzie „procentu od wykonania” (np. od wartości grupy JGP – Jednorodnych Grup Pacjentów). Obniżenie wyceny punktowej przez płatnika automatycznie zredukuje więc kwotę wypłacaną lekarzowi.

Równolegle Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji planuje szerszą retaryfikację – obniżenie wartości w niektórych zakresach, gdzie są one przeszacowane i podwyższenie wartości w obszarach świadczeń niedoszacowanych.

Likwidacja stażu podyplomowego

Tematem dyskusji medialnej pozostaje również kwestia zniesienia stażu podyplomowego, która według wstępnych założeń może nastąpić już w październiku 2026 r. Zwolennicy zmian twierdzą, że program stażu powiela efekty kształcenia osiągane na VI roku studiów, kiedy studenci odbywają pełen cykl rotacji klinicznych i są dzięki temu przygotowywani do samodzielnego wykonywania zawodu, a likwidacja pozwoliłaby na lepsze wydatkowanie środków publicznych.

Przeciwnicy natomiast ostrzegają, że skrócenie czasu praktycznej adaptacji może negatywnie wpłynąć na wdrożenie i przygotowanie młodych lekarzy do pracy z pacjentem.

Wprowadzenie limitów na bezpłatne leki dla dzieci i seniorów

Wprowadzone stosownymi aktami w 2023 r. prawo do uzyskania leków w całości refundowanych dla osób, które ukończyły 65 lat oraz osób poniżej 18 roku życia, zostało przez społeczeństwo odebrane bardzo pozytywnie. Planowane ograniczenie listy leków nie przełoży się bezpośrednio na sytuację finansową podmiotów leczniczych, a może mieć negatywne skutki dla osób starszych, które zamiast w aptekach będą szukać pomocy medycznej w innej formie, świadczonej w małych ośrodkach zdrowia czy w szpitalach specjalistycznych. Oznacza to, że oszczędności poczynione w aptekach wrócą do szpitali w postaci zwiększonego napływu chorych, generując dodatkowe koszty i kolejki.

Przedstawione plany na poprawę sytuacji finansowej NFZ oznaczają dla kadry zarządzającej zakładami opieki zdrowotnej negatywny wpływ na stabilność placówek. Większość propozycji wiąże się ze spadkiem poziomu uzyskiwanych dotychczas przychodów, niektóre dotyczą zmian organizacyjnych w obszarze kadrowym, co może sprawić problemy natury organizacyjnej lub wiązać się koniecznością poniesienia dotychczas nie występujących kosztów.

Na obecnym etapie trudno jest całościowo oszacować efekt spadku przychodów, głównie z uwagi na brak bardziej precyzyjnych wytycznych i informacji dla większości zamierzeń ministerstw. Kierunek zmian jest jednak jednoznaczny i wymaga podjęcia działań wyprzedzających.

Jak zatem przygotować placówki medyczne, aby skutki przyszłorocznych zmian były w ogólnym rozrachunku jak najmniej odczuwalne?

Skoro zmiany oznaczają spadek przychodów, z pewnością należy przyjrzeć się strukturze i wielkości ponoszonych kosztów. Konieczne jest przeprowadzenie audytu wszystkich sfer działalności placówki i rodzajów kosztów. Być może w pewnych sferach działalności ich poziom jest zbyt wysoki lub ich utrzymywanie na dotychczasowym poziomie jest nieuzasadnione ekonomicznie, zwłaszcza w perspektywie mniejszej liczby świadczeń do wykonania w niektórych komórkach organizacyjnych.

Jak możemy pomóc Twojej placówce?

Od lat pomagamy przedsiębiorcom w kryzysie. Dla wielu podmiotów tak szczegółowy format programu naprawczego to zupełna nowość. Posiadamy swój własny autorski model audytu funkcjonowania placówki medycznej oraz programu naprawczego, który wpisuje się w zakres wymagany przez obowiązujące od niedawna przepisy prawa.

Jeśli Twoja placówka potrzebuje rzetelnej diagnozy i skutecznego planu naprawczego, zapraszamy do kontaktu. Nasz zespół jest gotowy, by przedstawić sprawdzone rozwiązania i możliwe formy współpracy. Dane do kontaktu znajdziesz tutaj.